Unitate Didaktikoa 3
Unitate Didaktikoa 3
✈️ 3. SAIOA: Bidaia transozeanikoa eta AEBetako helmuga (1950etik aurrera)
🎯 Helburua:
XX. mendeko euskal emigranteek AEBetara egindako bidaia ezagutzea eta bizi izan zuten esperientzia pertsonalaren bidez bidaia eta hasierako bizipenak ulertzea.
🧩 Saioaren egitura:
1. Atarikoa: Aurreko saioen laburpena (5 min)
Berrikusi aurreko saioetan ikasitakoa: emigrazioaren arrazoiak eta lehenengo profilak.
2. Bidaia transozeanikoaren ezaugarriak (15 min)
- Hegazkin bidezko bidaien inguruko dokumentalen zatiak edo irudiak ikusiko dira.
- Irakasleak bidaia motak azalduko ditu: hegazkina, New Yorkeko jaitsiera, azken helmugara nola iristen ziren, etab.
- Galderak hausnartzeko:
- Nolakoa zen bidaia hegazkinez?
- Zer motatako zailtasunak edo ezustekoak topatzen zituzten?
- Gaur egungo bidaiekin alderatuz, zertan desberdintzen da?
3. Esperientzia pertsonal bat: Jesús Jorajuriaren bidaia (15 min)
Ikasleek Jesús Jorajuriaren lekukotasuna irakurriko dute testu hautatuaren bidez (aurrez banatuta edo irakasleak kontatuta). Adibidez:
- Trenez joan zen Madrilera “examen” egitera.
- Hegazkinez New Yorkera, baina San Franciscon agertu zen nahasmen baten ondorioz.
- Handik hegazkin militar batekin Fresnora, eta taxiz artzain lanera.
- AEBetan lehen aldiz afroamerikar bat ikusi zuen, eta euskaraz hitz egiten zuten hotel batean hartu zuten.
- 18 urterekin lehen kubata edan zuen, New Yorkeko polizien eskutik.
Hausnarketarako galderak:
- Zer sentitu zuen Jesús-ek? Zer pasarte harritu zaitu gehien?
- Gaur egun zer antzekotasun edo desberdintasun ikus daitezke emigrazioan?
- Nola laguntzen digu testigantza honek garai hartako emigrazioa ulertzen?
4. Helmuga: AEBak (10 min)
- Mapa interaktibo edo historiko baten bidez AEBetako helmuga nagusiak identifikatuko dira: Kalifornia, Nevada, Idaho, eta batez ere Fresno bezalako lekuak.
- Taldeka: zergatik uste duzue AEBak helmuga nagusi bihurtu zirela? Zer eskaintzen zien bertako bizimoduak?
5. Itxiera eta zeregina (5 min)
- Galdera: Jesusen istorioan oinarrituta, nolakoa zen emigrante baten bidaia XX. mendean?
- Etxerako lana: zure taldeko dokumentuan laburbildu Jesús Jorajuriaren bidaia eta gehitu mapa bat bere ibilbidearekin.
🛠️ Erabilitako baliabideak:
- Testigantza idatzia: Jesús Jorajuriaren pasarte hautatua.
- Dokumentalen edo irudien zatiak (1950-1970 arteko emigrazioa AEBetara).
- Mapa historikoak edo interaktiboak (Google Maps erabiliz ibilbidea marrazteko).
- Chromebookak edo koaderno digitala: taldeko portfolioan informazioa gordetzek.
(Jesus Jorajuriaren elkarrizketatik hartua: Urtebetetzearen hilabete berean Ameriketara joan zen: 1967an. Ameriketara zihoala bazekien, baina ez zuen desberdintzen Kalifornia edo beste estaturik. Ana Mari Marinek lagundu zion gestioarekin eta Bilbora joan zen «examina» egitera: artzaintzaren inguruko galdera batzuk egin zizkioten, bitxiak. Txekeoa ere egin zioten. Trena hartu eta gau guztia trenean igaro zuten Madrileraino heltzeko. Luze egin zitzaion. Paparrean «kartona» jarri zioten helbidearekin. New Yorken, berriz, gaizki jarri zuten eta agertu zen San Franciscon, eta helmuga zen Fresno, han Ramon31 anaia zegoelako. Beraz, San Franciscotik hegazkin militar batean joan zen Fresnora: neska militar batek lagundu zion, «espainolez» egiten baitzuen. Azkeneko tramoa taxi batean egin zuen: beltz batek gidatzen zuen (lehenengo aldia zen beltz bat ikusten zuena) eta taxia automatikoa zen: bolante ondoko palanka batekin «gobernatzen» zen. «Katxarro» batetik (salpikaderoan zegoena) «solasa» entzuten zuen, emisora, beste taxilariekin hitz egiteko. Dena zen berria: «Nora eraman behar naute ni!», esaten zuen bere kolkorako. Heldu Fresnora, hotel batean sartu eta han zeuden denak euskaraz aritzen ziren. Hori harrigarria egin zitzaion. Maritxu Iturrioz izeneko emakume baigorriar bat zen hoteleko nagusi. «Nahi duzu askaldu?», galdetu zion. Sunbillan «gosaldu» esaten den arren, berehalaxe ulertu zion galdera: «bai, bai!», bi egunez apenas jan gabe zegoen eta. Zezina, arrautza frijituak eta abar atera zizkion, eta pozik. Gero nagusia etorri eta berarekin mendira joan zen segituan. Gogoratu da amak hiru botila Brandy «Soberano» jarri zizkiola eta aduanan edo. Fronteran polizia batek hori ikusi eta keinuz «bi bai, baina hiru ez» esan zion. Beraz, goardiek botila bat kendu zioten. Gero ikusi zituen goardia horiek aparte, mano-mano botila hori edaten. Horma, coca-cola eta botila horren edariarekin «kubata» egin zuten, beraiei begira, «salud» esan eta gero, goizeko 6etan.